Organisatieleren volgens Peter Senge en Otto Scharmer

Organisatieleren volgens Peter Senge en Otto Scharmer 

“Companies die because their managers focus on the economic activity of producing goods and services and forget that their organizations’ true nature is that of a community of humans.” [Arie de Geus, The Living Company]

SOL Nederland stelt zich ten doel de wederkerige afhankelijkheid en de onderlinge verwevenheid van systemen te benadrukken en de werking en toepassing van (sociale) instrumenten, waaronder Senge’s vijf disciplines van organisatieleren, te onderzoeken en te bevorderen.

Door meer met de interdependentie om te gaan en meer vanuit eenheidsbewustzijn te leren en te werken, vormt SOL Nederland een gemeenschap van mensen die de hedendaagse systeemveranderingen, onder andere in de zorg, het onderwijs, bij de overheid en in het bedrijfsleven, ondersteunt.

SOL Nederland is verbonden met de wereldwijde netwerken van de ‘Society for Organizational Learning’ (SOL) en het ‘Presencing Institute’ (PI).

Peter Senge (SOL) en Otto Scharmer (PI) beschouwen het belang en de betekenis van de vorming van gemeenschappen voor organisatieleren. Hun gesprek is, onder de titel “30 years of building learning communities”, afgedrukt in Reflections, The SOL Journal on Knowledge, Learning and Change, deel I in Volume 12 (4) en deel II in Volume 13 (1), uit 2013. Hieronder volgt een samenvatting van hun inzichten.

Reeds bereikte resultaten

Alhoewel SOL opgericht is in 1997, gaat haar ontstaansgeschiedenis terug tot het MIT-onderzoeksprogramma ‘Systems Thinking and the New Management Style’ uit het begin van de jaren ’80.

In 30 jaar tijd zijn er vijf grote resultaten behaald.

  1. Er zijn ideeën uitgewerkt rondom de vijf disciplines en theorie U.
  2. Er zijn methodes en methodieken ontwikkeld voor systeemonderzoek en organisatiediagnose, dialoogmethodes, methodes van zelfonderzoek en diverse soorten interventies.
  3. Veel geslaagde projecten, waarin toepassing is gegeven aan de ideeën, methodes en methodieken.
  4. Vooruitgang geboekt op het gebied van persoonlijk en collectief leiderschap.
  5. Gemeenschapsvorming. Otto Scharmer: “So, yes, there is application, and yes, there are living examples. But then, more than that, SOL and the Presencing Intitute have linked these ideas, methods and tools to many people who are building their own things with them and who, in a more distributed way, are connecting with each other and forming their own communities.”

Gemeenschapsvorming

Door de gemeenschapsvorming en de uitwisseling van gedachten, praktijken en ervaringen verbinden professionals, managers, wetenschappers en ondernemers zich. Volgens Peter Senge is uit studies (o.a. Arie de Geus/Shell) gebleken dat echt lerende organisaties een levende, menselijke gemeenschap vormen. Daarnaast, zegt hij, zijn het de projecten in de praktijk en de teams en de mensen die daaraan werken, waar wordt geleerd en waar vernieuwing wordt gerealiseerd.

Peter Senge: “So you start to see again and again that the real groups that matter are never the formal structures, the formal teams, the formal management. They include those but are much broader. Practically speaking, the best term for them is communities or networks of collaboration.”

Toekomstige resultaten

Op twee dimensies is verdere progressie te maken volgens Peter Senge en Otto Scharmer. De ene is de bewustzijnsdimensie, de andere is de tijd/ruimte-dimensie. Hoe meer stilte en rust in de bewustzijnsdimensie, hoe duidelijker en manifester de richting en de beweging in de tijd/ruimte-dimensie wordt.

Bewustzijnsdimensie

Wat betreft de bewustzijnsdimensie, vragen Peter Senge en Otto Scharmer zich af hoe we daarover meer expliciet kunnen zijn.

Peter Senge: “Theory U is much more explicit. It leads me to wonder if there is a next stage in explicitness or directness. Maybe another word to use is ‘demystify’. Because one of the things that keep us from being as explicit as we need to be about deep development is we tend to mystify it.”

En, Otto Scharmer: “Coming back to Master Nan’s statement – yes, individuals cannot change collective karma, but together we can. And the together starts, interestingly, with individuals. The actual process has a lot to do with paying attention, opening up your awareness, going to the edge of the system and of yourself, and creating a space where we can venture with each other in a safe, exploratory way.”

‘Noise reduction mechanisms’

Progressie via de bewustzijnsdimensie is, volgens Peter Senge en Otto Scharmer, te behalen door ‘noise reduction mechanisms’, individueel en collectief.

Het is het mentale en emotionele ‘lawaai’ dat in de weg staat aan echt leren en het ons kunnen verbinden met wat het meest essentieel is, met elkaar en met de omgeving.

Peter Senge: “The irony, of course, is a lot of noise is pretty powerful stuff. The image of noise makes it sound like it’s a bunch of bad traffic noise in the background. But a lot of times, the noise is what is dominating us emotionally. It’s the stuff that totally occupies us, either because it is tapping our fear or our greed or whatever. You wouldn’t normally use the term ‘noise’, but it is noise relative to the deeper state of pure awareness.” 

Over ‘noise reduction mechanisms’ zegt Peter Senge: “I believe we need regular practices or disciplines to do this well. (…) I don’t really care what the hell your discipline is, but you need to have one. Find the spiritual tradition that speaks to you right now, and maybe a different one will speak to you in five years. It doesn’t really matter. (…) How can you possibly be of any real use as a leader on a larger scale if you can’t lead yourself through the thicket of our own emotions and thoughts – and you get tied up in knots by anger, fear, and tension?”

En, Otto Scharmer, vult aan: “What we need to consider is that the noise reduction mechanisms are most importantly missing on a collective level. (…) What we don’t have are the collective noise reduction mechanisms – infrastructures and practices that help us to co-sense and presence what matters to the future of our community.”

Tijd/ruimte-dimensie

De tijd/ruimte-dimensie gaat over het tot stand brengen van cross-sectorale samenwerking, over het besef dat sprake is van een transformatieproces dat zich over meerdere decennia en generaties voltrekt en over het opschalen van het gedachtegoed en de praktisering ervan.

Het transformatieproces is er één op drie niveaus, namelijk op:

  1. meta- of systeemniveau
  2. organisatie- of institutieniveau en
  3. persoonlijk of individueel niveau.

Peter Senge duidt het transformatieproces in het gesprek aan met woorden als ‘artistic movement’, ‘generative phenomenon’, ‘movements with enormous coherence’ en ‘living embodiments’. Hij zegt: “There is something that is animating each of us, that shows up in our consciousness, in our own work in particular ways, particular models, particular practices. But it’s not coming from here. It’s coming from something bigger.” En: “Great artistic movements have a kind of epic quality, right? So whatever you would call that movement that linked Van Gogh and Klimt, it’s epic. It is shifting culture in real time at a grand scale.”

Verschuiving in perceptie

Progressie in de tijd/ruimte-dimensie is mogelijk te behalen door een verschuiving van perceptie.

Wetenschap en technologie zien door de ogen van de artiest en kunstenaar.

Kunst en creativiteit zien door de ogen van het leven, de schepping.

Otto Scharmer spreekt over verandering op grote schaal, van binnen uit en vanaf de wortels; het kapitalisme, de economie en onze samenlevingen, “to shift the system from ‘ego’ to ‘eco’”. Otto Scharmer: “Yes it is. ‘That economy. Is that the economy you want? If not, then get rid of it.’ I love that. It’s so true. All our economic problems start with the way we think. That’s where the economic transformation will originate: from between our ears.”

Peter Senge legt de oorsprong van transformatie en verschuiving van perceptie als volgt uit: “That spirit of life as a creative process is itself the root of the word ‘sacred’. The verb ‘to sacralize’ is to make what’s happening right here, right now, whatever it is, that which matters. And in philosophy, this spirit lies in the difference between an instrumental versus an intrinsic or sacred orientation. Instrumental is when you say you do this in order to get that. Everything you do is an instrument to get something else, as opposed to being sacred in itself. Moving from one to another orientation would be a key cultural shift for us.”

Samenvatting geschreven door Remi van Steenderen, procesontwerper en procesbegeleider bij de rijksoverheid.