De Leercyclus van Verandering©

De Leercyclus van Verandering©

Verandering. Het gaat vaak met een hoop gedoe gepaard.

Niet zelden hoor je om je heen:

  • “Hoe kan dat nou?”
  • “Waar komt die weerstand vandaan?”
  • “Waarom verandert er niets?”

In mijn periode als projectleider Vernieuwing Sociaal Domein stelde ik mezelf exact diezelfde vragen. Er gebeurde in mijn ogen veel te weinig, de verandering ging te langzaam. Gaandeweg begon ik een patroon te zien in datgene wat mij niet lukte. Zo ontstond de Leercyclus van Verandering©.

In de huidige samenleving, waarin veranderingen elkaar razendsnel opvolgen, is het hebben van controle een utopie. Op het moment dat je de koers hebt uitgezet in een plan van aanpak, veranderen de randvoorwaarden en kun je weer opnieuw beginnen met een plan.

Het is daarom van belang om in te kunnen spelen op ontwikkelingen. Dat betekent meer experimenteren en leren ‘on the job’, zodat je op basis daarvan je koers kunt aanpassen en op die manier sneller kunt veranderen. Maar al dat experimenteren resulteert niet altijd in structurele verandering. Dat lukt alleen als je een cyclus doorloopt. De Leercyclus van Verandering© bestaat uit vier stappen:

  1. Inspireren
  2. Experimenteren
  3. Leren en
  4. Communiceren.

Stap 1: inspireren

Veranderingen in je leven realiseer je eigenlijk alleen als je moet (noodzaak) of als je het heel graag wilt (verlangen).

Het liefst creëer je een verlangen bij medewerkers. Je vindt het verlangen door goed van tevoren te onderzoeken waar medewerkers last van hebben, wat ze graag anders zouden willen zien. Haak daarop aan. Raak mensen in hun hart, niet in hun hoofd.

Moet je de hele organisatie geïnspireerd hebben om te starten met stap 2? Nee, absoluut niet. Toch is het wel handig om in één keer veel medewerkers uit te nodigen voor een dergelijke inspiratiesessie. Liefst allemaal tegelijkertijd. Want mensen gaan hierover praten en met elkaar delen waarom zij het wel of niet een goed verhaal vinden. Je creëert zo een gezamenlijk vertrekpunt én een gespreksonderwerp.

Stap 2: Experimenteren

Er is altijd wel een klein clubje mensen dat direct enthousiast wordt over datgene wat er in stap 1 is gedeeld. Dit zijn bijvoorbeeld medewerkers die zelf veel last hebben van het niet-veranderd zijn en daarom graag zo snel mogelijk naar de nieuwe manier van werken willen. Met deze groep kun je gaan experimenteren.

Deze stap heeft de meeste kans van slagen als:

  • de groep een gezamenlijk probleem heeft waar ze op vast loopt (een noodzaak);
  • de groep een gevoel heeft dat het beter en anders kan, als ze maar de ruimte krijgt om dit te doen (een verlangen);
  • er in een bepaalde tijd een bepaald resultaat behaald kan worden (er moet dus een startpunt en een eindpunt zijn);
  • de manager tijd en middelen vrijmaakt om de groep met dit experiment aan de slag te gaan;
  • de manager ruimte geeft om anders te werken binnen dit experiment, zich kwetsbaar wil opstellen en wil leren van de uitkomsten van het experiment.

Waarom heet deze stap ‘Experimenteren’, en niet ‘Gewoon doen’?

Als je je werk anders gaat uitvoeren, dan loop je tegen onzekerheid aan. Je weet wél hoe je werk er vroeger uitzag, maar je weet niet precies hoe je werk er uitziet als je het op de nieuwe manier gaat doen. Ook al wíl je die verandering, die gevoelens van onzekerheid blijven bestaan.

Vandaar dat je kiest voor de veiligheid van een experiment. Zowel voor medewerkers, als voor leidinggevenden. Want hoe stoer leidinggevenden soms ook doen: ook zij hebben last van angst, weerstand en onzekerheid. Dat uit zich vaak in vragen als: Heb je hier wel een plan van aanpak van gemaakt? Wat is de begroting? Wanneer zie ik hiervan de verantwoording? Wil je hier eerst een voorstel van maken? Allemaal vragen die er niet zo toe doen, maar die wel voor allerlei schijnzekerheden zorgen…

Stap 3: Leren

Leren betekent dat je gaat kijken wat er goed is gegaan en waarom dat goed is gegaan. En vervolgens wat er dus in de oude manier anders moet. Dat doet pijn. De mensen die hebben geëxperimenteerd, worden uitgedaagd om:

  • naar hun eigen handelen te kijken (heel moeilijk)
  • feedback te geven op het handelen van hun directe collega’s (misschien nog wel moeilijker) en ….
  • grote kans dat de manager ook dingen verkeerd heeft gedaan (oei!).

Daar ga je allemaal dwars doorheen, als je wilt veranderen.

Daarom is die eerste stap van Inspireren ook zo ontzettend belangrijk. Want dit gaan mensen zichzelf dus niet aandoen, als ze niet zelf echt geloven dat het anders kan. Pas op het moment dat je gelooft dat je er zelf beter van wordt, dat je werk er leuker van wordt, pas dan wil je door dit gedoe heen.

Als mensen dit allemaal hebben overleefd, dan komt het leuke gedeelte. Want als het goed is weten de medewerkers die hebben deelgenomen aan het experiment nu wat ze kunnen veranderen in hun werk, hoe ze dit gaan doen, en hoe hun werk eruit gaat zien als ze het hebben veranderd. De toekomst is dus veel minder onzeker voor hen. Ze hebben hier immers al mee geëxperimenteerd!

Als het goed is zijn deze medewerkers dus enthousiast geworden door de deelname aan het experiment. Tijd voor stap 4.

Stap 4: communiceren

De mensen die hebben deelgenomen aan één van de experimenten, en die enthousiast zijn over de dingen die zij hebben geleerd, zijn nu belangrijk geworden voor de verandering die je voor ogen hebt. Door hun enthousiasme zijn zij nu jouw ambassadeurs van verandering. Zij kunnen anderen weer inspireren om ook op een andere manier aan de slag te gaan. Als er 1 schaap over de dam is…

Daarom is het van belang dat deze ambassadeurs actief worden ingezet om hun verhaal te communiceren aan andere medewerkers (als ze dit al niet uit zichzelf doen). Van belang is dat zij anderen inspireren. Waardoor de cyclus zich weer kan herhalen, en we weer terug zijn bij stap 1: Inspireren.

Oké, toegegeven: je bent een beetje misleid in dit artikel. Want na de 4 stappen Inspireren, Experimenteren, Leren en Communiceren, begint alles weer opnieuw met Inspireren, Experimenteren, etcetera.  Sterker nog, de verandering is na de eerste vier stappen eigenlijk nog niet eens ingezet. Maar juist door deze vier stappen telkens te doorlopen, wordt de kring van enthousiaste ambassadeurs steeds groter. En uiteindelijk creëer je een meerderheid van ambassadeurs, waardoor de verandering uiteindelijk (maar dat duurt dus wel eventjes) vanzelf wordt gerealiseerd.

Wat heb ik geleerd?

De Leercyclus van Verandering© ontstond doordat ik een patroon begon te ontdekken welk proces van verandering ik wel, en niet goed begeleidde. Ik kwam erachter dat ik goed ben in stap 1 en stap 2. Ik kan mensen inspireren en ik kan experimenten opzetten. Daar krijg ik enorm veel energie van! Maar op het moment dat het tijd is om te Leren en te Communiceren, ben ik alweer met nieuwe ontwikkelingen bezig. Via de Leercyclus van Verandering© kwam ik erachter dat ik veel meer aandacht moest hebben voor Leren en Communiceren.

Laatst hoorde ik een verandermanager zeggen dat er ontzettend veel experimenten werden opgezet in haar organisatie, maar dat het doel een beetje uit het oog verloren leek. Ze liep vast en wist niet hoe ze dit aan moest pakken. Ik vroeg haar toen of zij de eerste stap wel had gezet: Inspireren. Dat bleek niet het geval. Door deze Leercyclus van Verandering© besefte ze zich dat mensen niet wisten waaróm ze aan het experimenteren waren. En dus kwam het niet verder. Ze besefte dat haar eerste stap nu zou moeten zijn om mensen te inspireren.

Nu ben jij aan de beurt!

Wees eens eerlijk: bekijk welke fase in het veranderingsproces jij goed en niet goed hebt begeleid. Bekijk dan of je een interventie kunt bedenken, zodat je die stap alsnog kunt oppakken.

Veel leerplezier gewenst!

Eline Faber
www.eline-faber.nl

 

Begeleider van Verandering, een leerproces op zich!

Begeleider van Verandering, een leerproces op zich!

Twee jaar geleden begon ik als zelfstandig ondernemer. Een grote stap! Een stap waar ik lang naar uitgekeken heb. Zeven jaar lang, welteverstaan. Deze hele reis was 1 grote leerschool, al voordat het ondernemerschap nog maar begonnen was.

 

Zo begon het

In 2010 bedacht ik mijn eerste bedrijfsnaam. Ik wilde ‘iets’ doen met reputatiemanagement. Of zoiets. Mijn bedrijf heette Reputatiezaken.  Ik had de huisstijl al laten maken en ook de URL al vastgelegd. Klaar om te beginnen!

Maar ja, zonder opdrachten liep dat idee een beetje vast…..

2015

Vijf jaar later schreef ik me in bij de Kamer van Koophandel, nadat ik maar liefst 1 opdracht ‘voor mezelf’ had gedaan. Een opdracht die ik eigenlijk helemaal niet zo leuk vond. In dat werk wilde ik in elk geval niet verder, dat was duidelijk. Dus ook dat liep op niets uit.

En er was nog iets anders wat me tegenhield. Ik was bang voor de onzekerheid van het ondernemerschap.  Ik ben de kostwinner in huis, en mijn baan als ambtenaar geeft mij een veilig gevoel. Geen salaris betekent huis verkopen. En sorry hoor, maar ik vind mijn huis daar gewoon veel te leuk voor.

Twijfel

Na die paar ‘vastlopers’ had ik mezelf natuurlijk af kunnen vragen of het ondernemerschap überhaupt wel wat voor me is. Want als je én niet weet waarin je moet ondernemen én je niet tegen de onzekerheid kunt, nou, dan mis je wel twee eigenschappen die vrij essentieel zijn voor het ondernemerschap. Zou je denken.

Zou je denken ja;  als je het ondernemerschap ziet als een sprong in het diepe. Waarbij je van de ene op de andere dag je baan opzegt, zonder dat je een opdracht hebt.

Maar wie zegt dat je alleen ondernemer kunt zijn, als je iets doet wat in mijn ogen vooral heel ongezond is voor je nachtrust? Waarom zou je niet gewoon een sprong in het pierenbadje kunnen nemen? In plaats van in het diepe?

Mijn grote ontdekking

Uiteindelijk was dat pierenbadje voor mij de manier. Ik bleek nogal goed te zijn in het begeleiden van grote groepen mensen. Als dagvoorzitter of presentator. En dát was iets wat ik eenvoudig naast mijn baan kon doen en heel leuk vond om te doen. Dus werd ik dagvoorzitter. Toen ik het besluit had genomen, flanste ik in vier dagen eigenhandig een website in elkaar. Een beetje van mezelf en een beetje van WordPress. Zonder een bedrijfsnaam, zonder een huisstijl. Gewoon: Eline Faber: Voor al uw feesten en partijen. Trots als een pauw was ik. Eindelijk zou ik dan aan de slag. Als een echte ondernemer!

Toch even checken …

Maar, voor de zekerheid, voordat ik aan iedereen vertelde dat ik voor mezelf ging beginnen, stuurde ik de link van de website naar een paar bevriende ondernemers. Met de vraag of zij heel kritisch wilden kijken naar mijn website en of ze daar ‘mij’ in herkenden. Mijn website heette immers www.eline-faber.nl. Het was dan wel handig als die website enigszins overeen zou komen met wie ik in werkelijkheid ben.

En, ja hoor …

Een van die ondernemers was Martijn Meima. Met hem zat ik anderhalf uur aan de telefoon. Hij zei tegen mij: “Eline, leuk idee hoor van die dagvoorzitter. Maar dat ben jij helemaal niet. Of nou ja, misschien kun je dat wel, maar je bent meer dan dat. Er gebeurt iets als jij ergens binnenkomt. En daar moet je wat mee doen.

En bedankt Martijn, nu was ik weer terug bij af. Nu wist ik wéér niet hoe ik mezelf zou moeten promoten als ondernemer. Ik wist wel een beetje wat hij bedoelde, maar ik had echt geen idéé hoe ik dat zou moeten verwoorden.

De kern geraakt

Ik legde mijn vraag overal neer. Ik vertelde wat ik leuk vond om te doen, waar ik in mijn ogen goed in was, en hoe ik dacht mijn geld daarmee te kunnen verdienen. Totdat iemand tegen mij zei: “Dus jij bent een begeleider van verandering.”

Ja!

Dat was het!

Ik begon als Begeleider van Verandering!

Wat dat precies inhield, dat wist ik nog niet precies. Maar deze titel kon ik wel waarmaken. Ik heb veel kennis van, en ervaring met veranderingsprocessen, en ik kan grotere en kleinere groepen begeleiden die zich in een of ander veranderingsproces bevinden.

2017 echt gestart

Dus eindelijk vol zelfvertrouwen, begon ik in de zomer van 2017 als zelfstandig ondernemer; Eline Faber, Begeleider van Verandering.

Van blog naar boek

Om een beetje traffic op mijn site te krijgen, schreef ik één blog per maand over verandering. Gaandeweg kwam ik erachter dat ik dat eigenlijk hartstikke leuk vond, dat schrijven. En ik kreeg er ook nog eens positieve reacties op. Wat lachen dit joh! Mensen vertelden me dat ze elke maand mijn blog met veel interesse lazen. Het gaf ze inzicht in hoe verandering werkt. En vooral ook niet werkt. Want ik schreef niet alleen over successen, maar zeker ook over mijn worstelingen. Kennelijk vinden mensen dat leuk om te lezen.

Die blogs heb ik nu verzameld in een boek, die inmiddels bij de uitgever ligt. En het idee voor een tweede boek begint zich inmiddels te ontwikkelen in mijn hoofd. Kortom, het plan om te gaan schrijven, dat was een goed plan.

Verder experimenteren

Er passeerden ook wat minder geslaagde ideeën de revue. Ik bedacht dat ik misschien ook wel een goede trainer zou zijn. Dus ontwikkelde ik een paar workshops. Waar niemand naartoe wilde….  Nou ja, dan niet.  Op naar het volgende experiment. Dit idee kon zolang in de ijskast.

Leermomenten

Wat is nou de moraal van dit verhaal? En wat heeft het te maken met de Society of Organizational Learning?  Nou, als je goed hebt gelezen, dan zitten er veel leermomenten in de reis die ik inmiddels heb afgelegd. Bijvoorbeeld:

  1. Als je wat wilt, maar je vindt het te eng, dan puzzel je net zolang totdat je een manier hebt gevonden die minder eng is. Je waagt gewoon een sprong in het pierenbadje….
  2. Als je wat wilt, maar het lukt de eerste paar keer niet, dan ga je net zolang door, totdat je een manier hebt gevonden waarop het wel lukt. Een fout of mislukking is slechts een klein uitstel – en een mooi leermoment – op de weg naar succes.
  3. Als je weet wat je wilt, verzamel dan tóch een paar heel kritische mensen om je heen, die jou kunnen adviseren. Want je ziet ongetwijfeld belangrijke dingen over het hoofd.
  4. Vraag adviezen aan iedereen die je tegenkomt. Vraag gewoon. Vraag zoveel je kunt.
  5. Een ander weet veel beter waar je goed in bent, dan jijzelf. Daar waar jij écht goed in bent, dat vindt jij vanzelfsprekend. En dat is nu juist waarom jij er heel goed in bent. Dus vraag aan zakelijke relaties of collega’s wat ze in jou waarderen. Er gaat een wereld voor je open.
  6. Begin! Doe! Accepteer dat het ene wel lukt en het andere niet. Je komt er pas achter wat je goed kunt, door het uit te proberen. Om met de woorden van Einstein te spreken: “Als we wisten wat we deden, dan heette het geen onderzoek.”

Volg mijn leerproces

Dit is mijn eerste blog voor SOL, the Society of Organizational Learning. Vanaf nu schrijf ik regelmatig een artikel over mijn leerproces als Begeleider van Verandering. Door mijn leerproces met jou te delen, inspireer ik je hopelijk om zelf ook in de praktijk te gaan leren. Gewoon: door te doen, door fouten te maken, door je kwetsbaar op te stellen en door te leren van anderen. Als je het mij vraagt, is dit de enige effectieve manier van leren in deze chaotische tijden. Maar daarover later meer in mijn volgende blog: De leercyclus van verandering.